اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )

255

خُفى علائى ( خف علائى يا الخفية العلائية ) ( فارسى )

توضيحات : ( 1 ) - درباست دربايستن . 1 ) حاجت ، نيازمندي . 2 ) ضرورت . 3 ) سزاواري شايستگي ، لياقت . 4 ) طور ، روش ، رسم . 5 ) ضروري معين ) 0 ( 2 ) - در " كا " ، " درشت " در مج 1 ) ، " قدري " آمده است . ( 3 ) - ترياق الثمانيه : ترياقي كه از اختلاط اخلاط ( مركب ) هشت‌گانه سازند و سود آن بيشتر از ترياق اربع است ( بحر الجواهر ) 0 ترياقي كه از هشت خلط كنند ( يادداشت به خط مرحوم دهخدا ) 0 زراوند طويل ، ريوند چيني ، پوست بيخ كبر ، حب الغار ، مر ، جنطيانا ، قسط مر ، عروق . از هر يكى راستاراست همه را بكوبند و پزند و به انگبين مصفي بسرشند . شربت يك مثقال و در بيمارى صرع سود دارد ( از لغت‌نامه دهخدا ) 0 ( 4 ) - ترياق الطين . بگيرند گل مختوم و حب الغار راستاراست بكوبند و به روغن گاو بمالند و چرب كنند و به انگبين بسرشند ( ذخيره خوارزمشاهي / دهخدا ) 0 ( 5 ) - در " مر " ، " گاو " آمده است . و نسخه مج 1 ) ، " و نگذارند كه به خواب رود " را اضافه دارد . ( 6 ) - در مج 1 ) ، پس از آن آمده است : " و نگذارند كه خواب رود و ببايد دانست كه در حال كه زهر خورده شود ، هيچ چيز بهتر از قي كردن نيست ، پيش از آنكه زهر در بدن كار كرده باشد " 0 ( 1 / 294 ) ( 7 ) - در " مر " ، آمده : " كه حس آنان ببايد كه زهر دادند در حال قي كند ، پيش از آنكه قوت زهر اندر همه تن پراكنده شود " و در مج 1 ) ، عنوان " اما قانون 000 " نيامده است . ( 8 ) - لاغيه / لاعيه ، لبانه ( معين ) : لاعبه : يك قسم گياه شيردار ( ناظم الاطباء ) 0 لاعيه : در زبان فرانسوي - ) Euphorbe شرح اسماء العقار ( ضمنا در مج 1 ) ، " شراب " آمده است . لاغيه ، لاعيه ، لبانه - Euphorbe ( 9 ) - ترياق بوشنجه : لبن اليتوع : و لبن اليتوع كه آن را ترياق بوشنجه گويند ( ذخيره خوارزمشاهي از دهخدا ) 0 در مج 1 ) و " مر " ، " بوشنجه " آمده است . ( 10 ) - دو نسخه " مر " و مج 1 ) ، " سداب " را اضافه دارند و نسخه مج ( 1 ) ، " آب نعنا و كندر و زهره گاو " را اضافه دارد . ( 11 ) - صفحات آخر كتاب " خفي علائي " با دو نسخه خطي كتابخانه مجلس ( شماره 1 ) و كتابخانه مركزي دانشگاه ( مر ) و نسخه چاپي " كانپور " ( كا ) ، مطابقه و تنظيم گرديد با اين تفاوت كه در نسخه مجلس ( 1 ) پس از بادزهرهمه است " آمده : " داروهائي كه دفع زهر جانوران كند " كه عين مطلب " و داروهائي كه طلا كنند " مىباشد ، منتهي عنوان‌ها يكى نيست و پس از ختم مطلب عنواني بدين مضمون اضافه دارد : " خاتمه اندر قوت شهوت راندن 000 " و يك صفحه و چند سطر در اين باب مىباشد ، كه اضافي به نظر مىرسد . از آن ، تمام كتاب قرابادين ذخيره ضميمه نسخه است . انتهاى نسخه چنين است : " تمت الكتاب بعون الوهاب علي يد احقر خلق الله و اقل عباد الله وهاب ابن محمد علي بن محمد تقي غفر الله تعالي ذنوبهم و عفا الله عن جرائمهم به محمد و آله الطيبين الطاهرين المعصومين و رحمه الله و بركاته " 0 تاريخ كتابت شهر رجب المرجب سنه 1295 هجري قمري ( 1878 ميلادي ) 0 ( 1 / 295 ) در آخر نسخه خطي كتابخانه مركزي دانشگاه آمده است : " تمت الكتاب الخفي العلائي بعون الله الملك الوهاب